Jak dobrać skuteczne i bezpieczne leczenie przeciwpadaczkowe?

Twoje dziecko ma padaczkę i drgawki wymagające terapii? A czy zdajesz sobie sprawę, że skuteczność i bezpieczeństwo leczenia mogą być zależne od… genów? Szacuje się, że u 30% pacjentów mimo prowadzonego leczenia przeciwpadaczkowego nadal występują napady. W Polsce problem ten dotyczy około 100 000–120 000 chorych [1].

Dr med. Marek Bodzioch (Zakład Neurogenetyki, Katedra i Klinika Neurologii, Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków) w artykule Podstawy farmakogenetyki w padaczce informuje:

Coraz większe znaczenie przypisuje się również cechom wrodzonym, uwarunkowanym genetycznie, które mogą decydować na przykład o szybszym lub wolniejszym tempie przemian metabolicznych leku (wymagającym większego lub mniejszego dawkowania) lub skłonności do reakcji alergicznych. Zagadnienia indywidualnej odpowiedzi na leki w zależności od wrodzonych cech genetycznych pacjenta są przedmiotem zainteresowania farmakogenetyki. Dziedzina ta stanowi jedną z podstaw tzw. medycyny spersonalizowanej, której celem jest indywidualny dobór optymalnej dla danego chorego terapii z uwzględnieniem jego unikalnych predyspozycji genetycznych. Podstawą skutecznego leczenia przeciwpadaczkowego jest wybór leku, który jest odpowiedni dla danego typu padaczki lub zespołu padaczkowego. Neurolodzy opiekujący się chorymi na padaczkę doskonale jednak wiedzą, że efekty leczenia przeciwpadaczkowego są często bardzo różne i nieprzewidywalne nawet u pacjentów wykazujących ten sam zespół kliniczny. Problemy mogą dotyczyć nieskuteczności leku (a niekiedy wręcz paradoksalnego nasilenia napadów), trudności w podtrzymaniu stężenia terapeutycznego lub występowania nietolerowanych i czasem zagrażających życiu działań niepożądanych. Jednym ze sposobów optymalizacji leczenia przeciwpadaczkowego może być uwzględnienie indywidualnych czynników farmakogenetycznych [2].”

Niektóre substancje lecznicze – w tym leki neurologiczne, np. kwas walproinowy i walproinian sodu (Convulex, Depakine, Dipromal, Valpro) – mogą być trochę inaczej przekształcane zależnie od organizmu dziecka. Z tego powodu działają wolniej bądź szybciej, a w niektórych sytuacjach powodują też skutki uboczne. Jako rodzic nie jesteś jednak bezradny – nowoczesne badania DNA pozwalają sprawdzić wrażliwość dziecka na wiele leków.

Dr hab. Mateusz Kurzawski, prof. nadzw. PUMDr hab. Mateusz Kurzawski, prof. nadzw. PUM Zakład Farmakologii Doświadczalnej i Klinicznej, Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie

“W ostatnich latach dowiedziono jednoznacznie, że jedną z przyczyn odmiennej reakcji pacjentów na ten sam lek mogą być międzyosobnicze różnice genetyczne. Test NOVA obejmuje badanie pod kątem szeregu zmian genetycznych, które mogą skutkować nietypową odpowiedzią na wybrane leki, w tym stosowane u dzieci. Wynik testu może być pomocny w wyborze i modyfikacji sposobu leczenia, co zwiększa bezpieczeństwo i skuteczność terapii. W niektórych wypadkach określenie genotypu może pozwolić na uniknięcie poważnych działań niepożądanych, a także zapobiec stosowaniu leków nieskutecznych. Wyniki testu są dobrym uzupełnieniem dostępnych badań diagnostycznych, a jego jednorazowe wykonanie może być przydatne w odniesieniu do przyjmowania wielu różnorodnych leków w okresie całego życia.”

Zrób badanie DNA i dopasuj formę leczenia – bezpieczną i skuteczną

Leki obecnie dobierane są na podstawie danych wskazujących, że są one skuteczne dla większości przebadanej populacji [3]. Badania wskazują jednak na niebezpieczeństwo z tym związane – aż 2,2, miliona osób w USA trafia co roku do szpitala ze względu na niepożądane działania leków [4].

W zależności od tego, co jest zapisane w genach dziecka, różne substancje i ich dawki mogą być dla malucha bezpieczne i efektywne. Dotyczy to także leków, które wykorzystuje się do terapii padaczki.

Dzięki nowoczesnej diagnostyce lekarze i rodzice mają jednak coraz większy wpływ na bezpieczeństwo i skuteczność leczenia najmłodszych pacjentów. Jednym z takich badań jest właśnie test NOVA, który sprawdza wrażliwość dziecka na 32 substancje lecznicze – w tym stosowane przy leczeniu padaczki i drgawek, np.:

  • kwas walproinowy i walproinian sodu (Convulex, Depakine, Dipromal, Valpro) – złe dobranie leku może prowadzić do uszkodzenia wątroby, zatrucia a nawet śpiączki;
  • karbamazepina (Amizepin, Finlepsin, Neurotop, Tegretol) – złe dobranie leku może prowadzić do ostrych reakcji alergicznych;
  • fenytoina (Phenytoinum WZF, Epanutin parenteral) – złe dobranie leku może nasilać objawy neurotoksyczne: senność, nerwowość, oczopląs, ataksja, zaburzenia mowy, zaburzenia koordynacji ruchów, dyskinezy, zawroty i bóle głowy, polineuropatia obwodowa;
  • klobazam (Frisium 10) – złe dobranie leku powoduje nasilenie działań niepożądanych;
  • diazepam (Neorelium, Relanium, Relsed) – złe dobranie leku powoduje nasilenie działań niepożądanych.
Badanie wrażliwości na leki - dowiedz się więcej

Leki – substancje stosowane w terapii chorób – mają za zadanie doprowadzenie zmienionego chorobowo stanu pacjenta do stanu fizjologicznego. Jako substancje biologicznie aktywne nie są one obojętne dla organizmu ludzkiego, a oprócz korzystnego działania wykazują także szereg działań niepożądanych, których ryzyko wzrasta w przypadku ich niewłaściwego stosowania.
W ciągu ostatnich dwóch dekad nastąpił bardzo dynamiczny rozwój badań genetycznych, także dotyczących zależności pomiędzy zmiennością genetyczną a reakcją organizmu na leczenie. Dziedzinę badań zajmującą się tym obszarem medycyny nazwano farmakogenetyką. Dla większości z nas jest oczywiste, że pewne cechy mogą być uwarunkowane genetycznie, tj. dziedziczone po rodzicach lub będące wynikiem wystąpienia mutacji w określonych genach. Zdajemy sobie sprawę, że wiele cech (np. kolor oczu czy włosów, predyspozycje do niskiego lub wysokiego wzrostu, a niestety także do wystąpienia niektórych chorób) jest genetycznie uwarunkowanych. Nie każdy jednak wie, że podłoże genetyczne mogą mieć też indywidualne predyspozycje do reakcji na pewne leki.
Niektórzy z nas mogą w sposób niestandardowy reagować na podane leki: mogą okazać się nieskuteczne albo ich stosowanie może wiązać się z wysokim ryzykiem występowania działań niepożądanych, toksyczności czy też reakcji alergicznych.
Na podstawie badań naukowych i klinicznych międzynarodowe zespoły eksperckie opracowały szereg zaleceń dotyczących modyfikacji leczenia w oparciu o genotyp pacjenta, a część z tych zaleceń została także przeniesiona do ulotek dołączonych do leków – na podstawie decyzji agencji zajmujących się nadzorem nad bezpieczeństwem produktów leczniczych (np. Amerykańskiej Agencji ds. Żywności i Leków w Stanach Zjednoczonych czy Europejskiej Agencji Leków w Unii Europejskiej). Wynik badania genetycznego może być zatem pomocny w optymalizacji i indywidualizacji leczenia. Należy jednak pamiętać, że każdorazowa decyzja o modyfikacji leczenia powinna zostać podjęta przez lekarza, a samodzielna zmiana dawkowania leku lub zaprzestanie jego stosowania są niedopuszczalne i mogą być niebezpieczne dla zdrowia pacjenta [5].

Wynik badania to bardzo ważna informacja na całe życie, która pozwala:

  • dobrać skuteczne leki i ich dawki w leczeniu padaczki i drgawek;
  • zmniejszyć ryzyko wystąpienia działań niepożądanych po podaniu leków;
  • zadbać o bezpieczną i efektywną terapię nie tylko problemów neurologicznych, ale też innych (np. kardiologicznych, onkologicznych, infekcji wymagających antybiotyków).

prof. Iwona Wybrańska

Przyczyny drgawek i padaczki także mogą być zapisane w genach…

Czy istnieje całkowita pewność, dlaczego Twoje dziecko ma padaczkę lub drgawki? Poznanie przyczyny problemu jest ogromnie ważne, ponieważ pozwala lepiej dobrać leczenie i ochronić dziecko przed możliwymi powikłaniami czy objawami. Jedną z przyczyn tego typu problemów neurologicznych może być choroba wrodzona – np. argininemia, cytrulinemia czy zespół Dravet.

test NOVA opinie lekarzy

Wykonując test NOVA, możesz dodatkowo przebadać dziecko w kierunku wielu tego typu schorzeń i sprawdzić, czy nie stoją one za obecnością drgawek czy padaczki – dowiedz się więcej.
zapytaj eksperta o korzyści z wykonania badania

Test NOVA daje szczegółową wiedzę także w innych obszarach zdrowia dziecka:

Źródła:

[1] A. Kozera-Kępniak, K. Jastrzębski, A. Klimek, Farmakogenetyczne uwarunkowania lekooporności w padaczce, Aktualn Neurol 2013, 13 (2), p. 96–102.

[2] M. Bodzioch, Podstawy farmakogenetyki w padaczce, Medycyna Praktyczna Neurologia

[3] M. Czernicka, W. Czernicki, Farmakogenomika – w drodze ku medycynie spersonalizowanej, „Laboratorium” 2011, 5-6.

[4] T. Bochenek, W. Lasoń, Medycyna zindywidualizowana i farmakogenomika w leczeniu schorzeń ośrodkowego układu nerwowego – przyszłość farmakoterapii czy kolejne wyzwanie dla systemu opieki zdrowotnej?, „Zdrowie Publiczne i Zarządzanie” 2013, 11 (1).

[5] M. Kurzawski, BADANIE WRAŻLIWOŚCI NA LEKI – SUPLEMENT